Γιατί επιλέγονται τέτοιου τύπου συγκρουσιακά σενάρια;

H συζήτηση για τα τηλεοπτικά ριάλιτι στο δικό μου επιστημονικό πεδίο είναι τεράστια και έχει πάρα πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Δεν είναι μια απλή ιστορία. Ή, για να το θέσω διαφορετικά, τα ριάλιτι έχουν τη δική τους ιστορία που πρέπει να την καταλάβουμε εάν θέλουμε να μιλήσουμε γι αυτά και να κατανοήσουμε τον όχι σταθερό ρόλο τους.

Δυστυχώς δεν έχω δει το τελευταίο big brother παρά ελάχιστα, οπότε ό,τι γνωρίζω είναι από το σχολιασμό που προκύπτει. Αυτό που καταλαβαίνω όμως είναι ότι αποτελεί άλλη μια εκδοχή ριάλιτι που αλλάζει τη στρατηγική τέτοιων εκπομπών στην Ελλάδα, η οποία μέχρι πριν λίγα χρόνια συνήθως δεν ήταν συγκρουσιακή παρά το γεγονός ότι πάντα υπήρχαν διαφωνίες και κουτσομπολιά. Η τεράστια επιτυχία μερικά χρόνια πριν του Survivor ήταν μάλλον στην παλιά λογική των ελληνικών ριάλιτι. Οι επιλογές των παιχτών δεν γινόντουσαν με βασικό στόχο την προβολή της «διαφορετικότητάς» τους και την προμελετημένη τους σύγκρουση επάνω σε αξιακά και νοοτροπιακά πράγματα. Αυτό φαίνεται να προκύπτει σταδιακά μετά την επιτυχία του Survivor το 2017. Τόσο τα ριάλιτι μόδας όσο και το Master Chef τα τελευταία χρόνια κάνουν ένα casting χαρακτήρων και μια σεναριακή οργάνωση που οδηγεί σε ταυτοτικές συγκρούσεις. Είναι μια γνωστή τακτική που συνήθως ισχύει στην αμερικανική έκδοση των ριάλιτι, αλλά δεν είχε μεγάλο βαθμό υιοθέτησης μέχρι τώρα στην Ελλάδα

Από τον μπρουτάλ Τσάκα, τη ναζιάρα Καλομοίρα μέχρι και τον λαϊκό Ντάνο είχαμε παραδοσιακά πρότυπα (ή στερεότυπα αν θέλετε) που τελικά όμως δεν δημιουργούσαν αξιακές ή πολιτικές αντιπαραθέσεις. Επιβεβαίωναν τον αντεστραμμένο συγκρητισμό της ελληνικής κοινωνίας (η παράδοση ενσωματώνει το μοντέρνο και όχι το αντίθετο). Ο εξαμερικανισμός της σεναριακής πλοκής στα ριάλιτι δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς θα παράγει ακόμη. Φαίνεται πάντως να θέλει να δημιουργήσει μια αντιπαράθεση, ή καλύτερα να τονίσει αντιπαραθέσεις, που δεν γίνονται τόσο αισθητές στην πραγματικότητα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν.

Το γεγονός ότι μπαίνει σε ένα ριάλιτι τύπος που διαφημίζει τον εαυτό του ως βιαστή, δεν έχει προηγούμενο. Το κατά πόσο αυτό είναι κάτι που δεν υπάρχει στην κοινωνία (και το δημιουργεί η τηλεόραση) να μου επιτρέψετε να πω ότι δεν με βρίσκει σύμφωνο. Η βία εναντίον των γυναικών και η ενδοοικογενειακή βία φαίνεται ότι βρίσκεται σε θλιβερή άνθηση ανεξάρτητα από το big brother. Το θέμα δεν είναι κατά πόσο είναι παραμορφωτικός ο τηλεοπτικός καθρέφτης. Το θέμα είναι κατά πόσο θέλουμε εκπομπές που να εκτρέφουν τη βιαιότητα ως μέσο αντιπαράθεσης.

Το γεγονός ότι ένα τηλεοπτικό κανάλι μέχρι πρότινος αφιερωμένο στην ενημέρωση κάνει επιλογές τέτοιων ριάλιτι εκπομπών πια (και όχι τόσο επιλογές τύπου Voice που και αυτό παιχνίδι και λίγο ριάλιτι είναι) πρέπει να μας προβληματίσει πολύ σοβαρά για το τι είναι η τηλεόραση το 2020 και ποιο είναι το τηλεοπτικό κοινό στο οποίο θέλει να απευθύνεται η συμβατική τηλεόραση. Το στοιχείο της εμπορικότητας δεν απαντά ποτέ στον πυρήνα των ερωτημάτων. Υπήρχε θεαματικότητα και με λιγότερο «βίαια» ριάλιτι. Και με λιγότερο «μεγάλες» αντιπαραθέσεις ταυτότητας. Γιατί σήμερα επιλέγονται αυτού του τύπου τα «σενάρια»; Δεν έχω απάντηση εύκολη.

Γνωρίζουμε ότι όσο μια κοινωνία μπαίνει σε φάση ειρήνευσης τόσο αυξάνονται οι συμβολικές αναπαραγωγές της βίας. Κι αυτό δεν είναι πάντα αρνητικό. Η προβολή της βίας στην ψυχαγωγία ξέρουμε ότι δεν μας κάνει όλους σχιζοφρενείς δολοφόνους. Ομως από την άλλη μεριά αν δούμε τι έχει κάνει η εικονική αντιπαράθεση ταυτοτήτων στην σύγχρονη Αμερική του Τραμπ, ίσως να πρέπει να προβληματιστούμε σοβαρά για το κατά πόσο εκπομπές προσομοίωσης συγκρουσιακών ταυτοτήτων δημιουργούν μια δημοκρατική δημόσια σφαίρα. Αν φυσικά αυτή μας απασχολεί καθόλου ακόμη...

 

* Ο Βασίλης Βαμβακάς είναι αναπληρωτής καθηγητής στην Κοινωνιολογία της Επικοινωνίας στη Τµήµα ∆ηµοσιογραφίας και ΜΜΕ του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης.

 

  1. ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ
  2. LIFE STYLE